Praktisk informasjonsarbeid

Tenkjer du alltid over korleis du står eller måten du gestikulerer på når du held eit føredrag eller samtalar med frua? Kanskje du held eit stivt blikk eller kryssar armane medan du pratar eller sveittar i handflata medan du serverer ein kvit lygn? Samanheng mellom ord og handling påverkar andre si oppfatning av deg meir enn du trur.

Tekst: Sara Skåre

Kroppsspråket avslørar deg!
Kroppsspråk kan definerast som måtar å kommunisere eit bodskap på, ved bruk av kroppslege uttrykk og utan bruk av tale- eller skriftspråk. Det vil derfor innebere alle typar av uttrykk eller teikn som kroppen din sender, bevisst eller ubevisst, og som gjer mottakaren ein ide den bakomliggjande meininga til sendaren.

Forsking visar at over 55 prosent av all kommunikasjon med andre føregår gjennom kroppen din og dei signala den sender. Ved at det ofte føregår ubevisst og ikkje som del av en bevisst kommunikasjonsstrategi, avslører ein ofte kjensler og tankar som ein kanskje ville halde skjult.

Typisk kroppsspråk som skjer ubevisst, er blant anna ved glede, då vil ofte eit smil breie seg over ansiktet ditt; ved kjensle av sinne vil du dra kjeven saman, rynke augnebryna eller knyte handa. Likens vil ein engsteleg eller sjenert person vil kanskje krysse armar eller bein, eller begge deler samtidig. (Men pass på; akkurat dette kan også vere teikn på at ein lyg!)

Kroppsspråket har ofte vorte brukt til å avsløre om du vert førd bak lyset eller ei. Ein ser til dømes etter sveitte panner eller flakkande blikk, men i røyndomen kan ein verkeleg god løgnar vera flink til å halde maska og kontrollere dei indre kjenslene. I korte augneblikk kan maska derimot falle, og dei ekte kjenslene – mikrouttrykka kjem fram. Forskarar hevdar at ein kan trene seg opp til å observere slike mikrouttrykk og dermed avsløre løgnarar, medan andre forskarar hevdar det er vanskelegare enn anteke.

Du kan manipulere deg sjølv
Den siste tida har fokuset auka på korleis ein kan ta kontroll over sine kroppslege uttrykk og manipulere kroppsspråket til sin fordel. Dersom ein slit med dårleg sjølvkjensle og er nervøs før eit jobbintervju eller eit føredrag, kan ein få hjernen din til å tru at du er sjølvsikkerheita sjølv.

Dette gjer du ved at du står eit par minutt med breie bein og armane godt planta i sida, samtidig som du ser rett framover. Slik vil testosteronnivået i kroppen auke med 20 prosent, samtidig som kortisolnivået (som fører til nervøsitet) bli redusert. Resultat: suksessfult manipulert hjerne. Dette kan også gå andre vegen; dersom ein ruller seg saman som ein ball eller gøymer seg i hendene, kan sjølvsikkerheita forsvinne like raskt som den kom.

Me brukar kroppsspråket heile tida, men det er stor forskjell på kor bevisste folk er på denne bruken. Max Atkinson studerte på 80-talet ei rekke forskjellige opptak av offentlege talar frå politiske leiarar som Hitler, Mussolini, John F Kennedy og Martin Luther King. Han hevda at dei alle delte fleire tekniske evner som må til for å kunne inspirere, mobilisere og danne meiningar.

Dei fleste tenker nødvendigvis ikkje over korleis kroppsspråket påverkar eigne og andre sine oppfatningar, medan andre har eit stort fokus på korleis dei kan bruke kroppsspråket til å nå sine mål. Ved å tolke andre sitt kroppsspråk, kan ein finne ut kva den andre personen eigentleg tenkjer; i Dagbladet i dag kan ein lese om korleis Pentagon studerer kroppsspråket til president Putin i Russland, dette med mål om å spå hans neste trekk. Også TV-serien Lie to me handla om korleis etterforskarar brukte kroppsspråk til å finne sanningar.

Han rista på hovudet og var semd i det eg sa

Nokre kroppslege uttrykk kan hevdast å vera medfødde og universelle, anten det er å smile når ein er glad, trekke munnvikane ned når ein er trist eller å ha stivopne auger ved kjensle av skrekk.

Å strekkje armane ut og oppover, er eit teikn på seier og uovervinnelegheit, medan det å trekkje på skuldrane og halde opp handflatene signaliserer underkasting og uvissheit verda over. Ser ein på den utstrakte bruken av smilefjes ved tekniske duppedingsar, finn ein fleire universelle trekk som betyr mykje det same for dei fleste menneske.

Nokre delar av kroppsspråket kan også tenkjast å vera kulturspesifikt og tileigna gjennom miljøet ein lev i. Til dømes dersom ein ristar på hovudet, vil dette i store delar av Verda bety at ein ikkje er semd i det den andre personen seier.

I India derimot, er hovudristing ei form for aksept og symboliserer at ein er einig eller at ein lyttar til det den andre personen seier. Dette kan skape forvirring for ein vestleg gjesteførelesar ved eit indisk universitet; då alle sit og ristar på hovudet medan førelesaren held presentasjonen sin.

Kryss for all del ikkje beina på neste førelesing
Ikkje nok med at kroppsspråket kan avsløre våre inste kjensler, eller at det kan fungere som eit verkemiddel for å manipulere eigne tankar, forsking viser også at kroppsspråket kan påverke hukommelsen.

Så neste gong du er på førelesing eller foredrag av ein eller anna sort; kryss verken armar eller bein – så hugsar du betre det som vert sagt!

Hvorfor finnes det ikke flere kommunikasjonsjobber i landets nest største by?

Som nyutdannet medieviter sendte jeg nylig håpefullt av gårde min aller første jobbsøknad, siktet mot en utlyst kommunikasjonsstilling i bergensområdet. Svarmeldingen jeg mottok noen dager etter at søknadsfristen var utløpt var en smule demotiverende, men etter å ha hørt om erfaringene til tidligere medstudenter, likevel ikke direkte uventet: «Vi takker for din søknad. Du er en av 120 søkere til stillingen». Vel vitende om at nåløyet er trangt i denne bransjen og at det er mange om beinet, er det ikke slik at jeg med min begrensede arbeidserfaring forventer å komme til duk og dekket bord. Jeg regner med at jeg blir nødt til å kjempe litt før drømmejobben blir min. Det hadde likevel hjulpet om det var litt flere kommunikasjonsjobber å søke på i byen mellom de syv fjell.

Når jeg går mine jevnlige runder gjennom stillingsannonsene på alskens søkesider, finner jeg som regel at det er langt mellom stillingene som kan være aktuelle. Et søk på ledige stillinger innen media, informasjon og PR i Hordaland på finn.no gir i skrivende stund 8 treff. Endrer jeg søket til Oslo derimot, er situasjonen en annen. Her er det ledige antallet stillinger 75. Tilsynelatende kryr det av spennende kommunikasjonsjobber i hovedstaden, og som aspirerende kommunikasjonsansatt sitter man lett igjen med inntrykket av at det er i Oslo «det skjer». Er det dermed sagt at man er nødt til å flytte til hovedstaden for å få seg jobb i denne bransjen? Og hvorfor er det slik at det er så mange flere kommunikasjonsjobber i Oslo enn i Bergen?

Bakstreverske bergensere

Det finnes selvsagt logiske forklaringer på hvorfor antallet kommunikasjonsjobber er høyere i Oslo. Departementer og andre statlige institusjoner, i tillegg til en rekke store bedrifter og organisasjoner med tilhørende store kommunikasjonsavdelinger, har tilholdssted i hovedstaden, og dermed er det naturlig at det lyses ut flere stillinger nettopp her. Men i egenskap av å være landets nest største by med et rikt og voksende næringsliv, kan man likevel undre seg over om det ikke er slik at det burde være flere stillinger innenfor kommunikasjonsbransjen også i Bergen.

Dette spørsmålet ble diskutert da Kommunikasjonsforeningens lokallag i Hordaland og Sogn og Fjordane torsdag 20. februar avholdt et møte på The HUB Bergen, hvor kveldens hovedtema var hvordan man kan skape flere spennende kommunikasjonsjobber i bergensregionen. Mens Kommunikasjonsforeningens lokallag i Oslo og Akershus har 2261 medlemmer, har Hordaland og Sogn og Fjordane, landets nest største lokallag, bare 375 medlemmer, og det ble stilt spørsmål ved årsaker til den store forskjellen. En påstand som ble fremmet er at næringslivet i Bergen er preget av gammeldagse tanker og et bakstreversk syn på kommunikasjon, og at bergensbedrifter derfor ikke tør å satse på kommunikasjon som strategisk virkemiddel. Tilstede på møtet var Paul-Christian Rieber, som snakket om om hvorfor det familieeide konsernet GC Rieber, i likhet med en rekke andre privateide bergensbedrifter, ikke har egne kommunikasjonsansatte. Gjennom flere generasjoner har ledelsen i mange bergensbedrifter vært vant til å «klare seg selv» og selv opptre som bedriftens ansikt utad. Det kan dermed virke som om mange har en nedarvet skepsis til å la «striglede» kommunikasjonsansatte, som ikke kjenner bedriften like godt som dem selv, stå for snakkingen.

Verdien av kommunikasjon

Den siste delen av møtet ble satt av til en idémyldring rundt tiltak som kan bidra til å skape flere kommunikasjonsjobber i Vestlandets hovedstad. Her kom man frem til at byens kommunikatører, som ellers arbeider med å synliggjøre bedriften eller organisasjonen de jobber for, også har en jobb å gjøre når det gjelder å synliggjøre verdien av den kompetansen de sitter inne med. Kommunikasjonsansatte må bli flinkere til å tydeliggjøre verdien av strategisk kommunikasjon overfor bedriftene i regionen, og vise dem hvorfor kommunikasjon er et nødvendig virkemiddel for å nå bedriftens mål. Et viktig tiltak er å være tilstede på arenaer hvor næringslivstoppene ferdes for å markedsføre sin egen kompetanse. Vi studenter kan også bidra, for eksempel ved å fremheve verdien av våre faglige kunnskaper i møte med bedrifter på jobbmesser og andre steder.

Dermed er det lov å håpe på at det på sikt vil opprettes flere kommunikasjonsjobber i Bergen. Enn så lenge krysser jeg fingrene for at jeg er så heldig å bli innkalt til intervju, og om så ikke skjer håpe på at det snart vil dukke opp flere spennende stillinger å søke på, slik at jeg slipper å gjøre osloborger av meg.

Kilder:

Kommunikasjon.no: http://www.kommunikasjon.no/Foreningen/lokallag/hordaland-sogn-og-fjordane/aktiviteter/hvordan-kan-vi-skape-flere-spennende-kommunikasjonsjobber-i-bergen [11.03.14].

Vi omgjev oss med informasjon kvar dag, time og minutt. Men korleis kan ein vite at det ein les og høyrer er sant?

Menneske har eit behov for å skaffe seg kunnskap for å forstå verda, og mykje av kunnskapen får vi mellom anna frå media. Media er ein av dei viktigaste informasjonsberarane vi har, og som publikum vert vi eksponert for ny informasjon frå radio, TV, papir- og nettaviser døgnet rundt.

Ture Schwebs og Helge Østbye (2007, s.110) definerar informasjon som  i praksis dekkjer ulike opplysningsorienterte stofftypar, til dømes nyheitsrapportar, reportasjar, aktualitetsstoff og kommentarar. Ein må forstå informasjonen for å forstå samanhengen. Det handlar om tolking. Det vi tek i mot av informasjon og tidlegare erfaringar og kunnskapar som ligg i hjernen vert brukt i denne tolkinga. Hjernen selekterar og sorterar, og set informasjonen i system (Schwebs & Østbye 2007, s. 204).

Massekommunikasjon
Media er ein viktig byggjekloss i eit velfungerande demokrati. Dei er med på setje dagsorden og avgjer i stor grad kva du og eg er opptekne av. Men for å tyde informasjonen og for å kunne delta i samfunnsdebatten, så er kunnskapen du får på skulen og gjennom høgare utdanning den som dannar grunnlag for forståinga di. Kan du til dømes ikkje lese, så forstår du heller ikkje informasjonen media presenterar.

Martin Eide (2011, s.10) definerar journalistikk som ein moderne institusjon som innhentar, bearbeidar og formidlar informasjon som gjer krav på å vere sann, og som kan vere demokratisk relevant. Mange vil kanskje meine at nyheitene er sjølve hovudverksemda til media. Informasjon vert spreidd gjennom alle kanalar. NRK P1 sender til dømes nyheitssendingar ein gong i halvtimen store delar av dagen, og TV2 har sin eigen nyheitskanal, som oppdaterar oss på dei siste nyheitene 24 timar i døgnet. I tillegg til dette kjem nettavisene. Samfunnsutviklinga dei siste 150 åra kan vi grovt karakterisere med stikkord som overgang frå det nære, enkle og oversiktlege jordbrukssamfunnet til det store, kompliserte og samansette industrisamfunnet (Schwebs & Østbye 2007, s. 150). Før var gjerne informasjonen retta mot individuelle og personlege behov. I dag er stikkordet massekommunikasjon. Ein har tilgang til informasjon og nyheiter akkurat når det måtte passe. Det er formidlaren som sit med makta og mottakaren har ikkje kontroll på kva han eller ho vert eksponert for. Spørsmålet er då; blir vi for overeksponert?

Tostegshypotesa
Men; forsking har vist at bodskapen vert formidla gjennom fleire ledd enn berre frå media til mottakar. Paul A. Lazersfeld, opphaveleg frå Austerrike, gjennomførte ei valundersøking i samband med presidentvalet i USA i 1940, som seinare har fått namnet Tostegshypotesa. Undersøkinga viste at massemedia berre hadde liten direkte verknad for å få folk til å endre haldningar, til dømes partistandpunkt (Schwebs & Østbye 2007, s. 211). Den påverknaden som kunne få folk til å endre standpunkt kom fyrst og fremst frå andre menneske. Desse personane vert kalla opinionsleiarar. Ein opinionsleiar er ein person som vert oppfatta som litt meir kunnskapsrik og aktiv enn gjennomsnittet. Dette er gjerne menneske som folk har tillit til og nær kontakt med. Ein kan difor anta at mykje av massekommunikasjonen ein vert eksponert for vert silt ut, og at relevant informasjon vert valt vekk.

Dess fleire medium som omtalar ei sak, dess viktigare framstår den for publikum. For at eit demokrati skal fungere optimalt, så er det viktig med ei uavhengig presse og mange kommunikasjonskanalar, for at alle kan få delta i den offentlege samfunnsdebatten. Utfordringa er at med dagens teknologi kan kven som helst publisere det ein måtte ønskje på sosiale medium, bloggar og liknande. Dette fenomenet har vokse seg stort dei siste åra og mange tenar pengar på å spreie eit bodskap. Tyder det at vi ikkje treng journalistar lengre? Nei. Sjølv om nokon spreier eit bodskap, så er ikkje det automatisk journalistikk. Men denne utviklinga kan gjere det vanskelegare å skilje kva som er god og kva som er dårleg kommunikasjon. Når ein les eit blogginnlegg om eit bestemt tema, korleis kan ein vite at det han eller ho skriv om er riktig? Ver difor kritisk til informasjonen og still spørsmål. Kven er kjelda bak informasjonen? Og er dette ei truverdig kjelde? Eit blogginnlegg kan sjølvsagt vere utgangspunktet for ei sak, men nyheitene ein les, ser og høyrer er som regel ikkje ein kopi av det.

Det er vanskeleg å skilje mellom god og dårleg informasjon i dag om ein ikkje er kritisk. Samfunnet har difor meir enn nokon gong trong for pålitelege og truverdige informasjonsberarar, som journalistar i TV, radio og avis, men også at du som privatperson er kritisk og stiller spørsmål til informasjonen som vert presentert.

Referansar:

Eide, M. (2011) Hva er journalistikk? Oslo, Universitetsforlaget.

Handgaard, B., Simonsen, A.H. & Steensen, S. (2013) Journalistikk. Oslo, Gyldendal Norsk Forlag.

Schwebs, T. & Østybe, H. (2006) Media i samfunnet. 5 utgåve. Oslo, Det Norske Samlaget. Side 110.

Korleis taklar moderne litteratur sosiale media? Har Facebook tatt over for romantikken? Er den einaste løysinga å flykte frå det moderne samfunnet og søke ly innerst i ein Vestlandsfjord der ingen kjenner deg att?

I Agnes Ravatn sin roman Fugletribunalet som kom ut i 2013, gjer hovudpersonen nettopp dette. Allis er ein NRK-kjendis som blir innblanda i ei sexskandale på jobben. Ho vel å stikke av frå alt saman. Ho prøver å byrje på nytt som hushjelp og gartnar for ein ukjend person så langt unna resten av samfunnet som ho kan komme. Denne personen viser seg å vere Sigurd Bagge – ein svært inneslutta og mystisk mann. Romanen utviklar seg etterkvart til ei slags kjærleikshistorie der to einsame menneske lever saman langt unna det moderne livet.

Kjærleik er som alltid eit svært aktuelt tema i litteraturen. Det har blitt omtalt på alle mogelege måtar i alle sjangrar, og folk får aldri nok av historiene om kjærleik. Men kva skjer med kjærleikshistoriene i vår tid, når sosiale media i realiteten har tatt over? Går det an å skildre ei moderne kjærleikshistorie når sosiale media spelar ei sentral rolle i kvardagslivet til folk flest?

Det er jo ikkje til å unngå at sosiale media har blitt avgjerande for kjærleikslivet til mange i Noreg i dag. I jakta på den rette har det blitt ein del av prosessen å ”stalke” nokon på Facebook, vurdere kvarandre sine profilar, google personar ein er interessert i, følje dei på Twitter, sende snapchatbilete til kvarandre og så vidare. For ikkje å snakke om datingnettstader og datingappar, som blir tatt i bruk av fleire og fleire. Dette er realiteten, men det er kanskje ikkje særleg romantisk. Ny, moderne litteratur har i alle fall ikkje inkludert sosiale media i sine skildringar av det moderne livet. Det blir skrive om kjærleik, men litteraturen gjenspeglar ikkje kvardagen.

I Fugletribunalet rømmer hovudpersonen frå alt dette, og løyser dermed problemstillinga på ein enkel måte. Forfattaren av boka har sjølv uttalt seg kritisk til sosiale media, og ho har valt å slette sin Facebook-konto. Ravatn skriv i ein artikkel for Dagbladet: Eg kjenner knapt éin person i min eigen generasjon som ikkje lever i eit ulykkeleg ekteskap med internett (Ravatn:2012). Ho er med andre ord ikkje særleg begeistra for sosiale media, noko Fugletribunalet gjenspeglar.

Denne romanen er eit godt døme på ny, norsk litteratur som har blitt godt mottatt av publikum. Historia er satt til notida, og kjærleik er definitivt eit tema i boka. Likevel er sosiale media ikkje til stades i romanen i det heile, og dette er ein tendens som går att i påfallande mykje norsk litteratur. Vi held fram med å skrive om kjærleik, forhold og samliv, men sosiale media er stort sett ikkje-eksisterande i skjønnlitteraturen. Det er vanskeleg å avgjere om dette skuldast at sosiale media er så nytt at litteraturen ikkje er klar for det endå, eller om det moderne mennesket rett og slett mista romantikken ein stad på vegen. Når kommunikasjon skjer på Facebook i staden for i (kjærleiks)brev, har kanskje den store kjærleikshistoria blitt umogeleg. Med mindre ein gøymer seg i eit lite hus innerst i ein Vestlandsfjord.

Ravatn, A. Fugletribunalet 2013 Samlaget, Oslo.

Ravatn, A. (2012) Vi lever i et ulykkelig ekteskap med internett [Internett] Henta frå: <http://www.dagbladet.no/2012/11/09/kultur/debatt/kommentar/ideer/selvhjelp/24285772/> Lasta ned 24.02.14

Samlaget Fugletribunalet [Internett] <http://samlaget.no/nn-no/skjonnlitteratur/romanar-og-noveller/romanar/fugletribunalet/innbunden.aspx> [26.02.14]